Οι πολιτικοί μας προκαλούν φόβο, απέχθεια και σιχαμάρα. Γιατί τους ξαναψηφίζουμε;

“ Οι πολιτικοί και η «ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας» ”

Γράφει ο Χρήστος K. Αλεξάκος, MSc, MA, PHR*

Μεταξύ ενός κοινού ανθρώπου και ενός πολιτικού υπάρχει μια μεγάλη διαφορά. Ο πολιτικός αντιπροσωπεύει την άρχουσα τάξη. Στο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα οι πολιτικοί είναι στην κορυφή της ιεραρχίας ενώ την ίδια στιγμή, ο κοινός άνθρωπος ή αλλιώς παραγωγός δηλαδή αυτός που παράγει, διακινεί και παρέχει αγαθά και υπηρεσίες, είναι στον πάτο της ίδιας ιεραρχίας.

Είναι προφανές πως οι ζωές των πολιτών σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις και τις ενέργειες της άρχουσας τάξης. Για το λόγο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοήσουμε την ψυχολογία του ανθρώπου που ασχολείται με την πολιτική και ζητά με λύσσα και μανία την ψήφο μας.

Οι πολιτικοί στην πράξη

Θα ήταν μεγάλο λάθος να πούμε πως όλοι οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι. Άλλωστε, οποιοσδήποτε και να ψάξει μπορεί εύκολα να βρει ένα ποσοστό διεφθαρμένων ανθρώπων είτε αυτοί λέγονται πολιτικοί, ιατροί, έμποροι, αγρότες κλπ. Ωστόσο, ολόκληρη η πολιτική τάξη είναι ανέντιμη. Γιατί είναι αδύνατον για κάποιον που παραμένει στην πολιτική να είναι ακέραιος.
Ένας πολιτικός δεν μπορεί να σκεφθεί ευθέως όπως ένας κοινός άνθρωπος που δεν έχει πολιτικό υπόβαθρο. Και αυτό γιατί η ψυχολογία ενός κοινού ανθρώπου που παράγει, διανέμει, παρέχει και ενδιαφέρεται μόνο για τη δουλειά, την οικογένεια και την πρόοδο του, διαφέρει κατά πολύ από την ψυχολογία του πολιτικού που δεν παράγει τίποτα παρά μόνο πολιτικές για την αναδιανομή της παραγωγής των κοινών ανθρώπων οι οποίοι, ιεραρχικά, βρίσκονται πιο κάτω από αυτόν.

Για να γίνει πιο κατανοητό το «ποιόν» ενός πολιτικού θα αναφέρω ένα τολμηρό αλλά καθόλα λογικό παράδειγμα μέσα από το οποίο θα αναδεικνύονται οι διαφορές μεταξύ ενός κοινού ανθρώπου, ενός πολιτικού και ενός εγκληματία. Οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουν ότι ένας κατ εξακολούθηση εγκληματίας έχει διεφθαρμένη νοοτροπία. Επίσης πιστεύουμε πως ένας κοινός άνθρωπος που δεν διαπράττει εγκληματικές ενέργειες είναι κατά κανόνα αθώος. Εάν υφίσταται μια συγκεκριμένη ψυχολογική διαφορά μεταξύ της άρχουσας τάξης (πολιτικοί) και της παραγωγικής τάξης (πολίτες), τότε υπάρχουν αντίστοιχες διαφορές μεταξύ των πράξεων των πολιτικών και των κοινών ανθρώπων.

Η δουλειά των πολιτικών είναι να προωθούν πολιτικές σχεδιασμένες για να εξυπηρετούν τον πολίτη και να επιβάλλονται (οι πολιτικές) μέσω της αστυνομίας και της δικαστικής εξουσίας. Αυτή είναι και η μοναδική δουλειά του πολιτικού. Οι κοινοί άνθρωποι (οι παραγωγοί), αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που διέπονται και υπακούν στο νόμο και συνήθως, αναμένεται να είναι τίμιοι και ειλικρινείς.

Ο εγκληματίας είναι ένας άνθρωπος που διαπράττει αδικήματα και η δουλειά του είναι ανέντιμη. Σε αυτό το πλαίσιο, η άρχουσα τάξη (πολιτικοί) είναι η δύναμη πίσω από το νόμο. Έχουν την εξουσία να δημιουργούν πολιτικές και να επιβάλλουν το νόμο μέσω της αστυνομίας αλλά και να τον χειρίζονται βάσει των επιθυμιών τους. Εάν ο νόμος είναι η βάση για να εξετάζουμε την κανονικότητα ενός ατόμου και των πράξεών του, τότε ο κοινός άνθρωπος, ο εγκληματίας και ο πολιτικός ζουν σε τρία (3) διαφορετικά περιβάλλοντα. Ταυτόχρονα όμως και οι τρείς κατηγορίες ανθρώπων έχουν την ίδιες διεκδικήσεις για τα προς το ζην.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί η φιλοσοφική θεώρηση της Ρωσο-αμερικανίδας νομπελίστ και φιλοσόφου Ayn Rand, σύμφωνα με την οποία υπάρχουν δυο κατηγορίες τάξεων εντός της κοινωνίας μας: οι παραγωγοί (κοινοί άνθρωποι) και τα παράσιτα (οι υπόλοιποι).

Σύμφωνα με τη θεώρησή της για την «ορθολογική ιδιοτέλεια» η οποία απορρίπτει κάθε μορφή ανθρώπινης προσφοράς, ο εγκληματίας είναι ανέντιμος και ανήθικος καθώς διεκδικεί τα προς το ζην μέσω κλοπών, ληστειών κλπ ζημιώνοντας έτσι την περιουσία των παραγωγών. Στην ίδια βάση, αυτοί που δεν παράγουν τίποτα αλλά κερδίζουν τα προς το ζην διεκδικώντας τη δυνατότητα να αναδιανέμουν τα προϊόντα των άλλων είναι επίσης ανέντιμοι και ανήθικοι γιατί παραβιάζουν την προσφορά των παραγωγών μέσω της αναδιανομής με φόρους, πρόστιμα, κατασχέσεις, επιδοτήσεις, χορηγίες κλπ.

Αναλυτικότερα, και έχοντας κατά νου την θεώρηση της Rand, υπενθυμίζω πως η συντριπτική πλειοψηφία από εμάς είναι παραγωγοί. Κερδίζουμε τα προς το ζην παράγοντας αγαθά ή παρέχοντας υπηρεσίες. Για να διατηρούμε αυτή τη δυνατότητα πρέπει να φερόμαστε και να ενεργούμε βάσει των κανόνων της αγοράς αποδεχόμενοι ορισμένες θεμελιώδεις αρχές ή κανόνες συμπεριφοράς για τους εαυτούς μας. Για παράδειγμα, πιστεύουμε ότι η ειλικρίνεια είναι η καλύτερη πολιτική και την ακολουθούμε πιστά γιατί σε μια ελεύθερη αγορά ξέρουμε ότι αν θέλουμε να μεγιστοποιήσουμε τα μακροπρόθεσμα κέρδη, χρειάζεται να είμαστε όσο πιο ειλικρινείς γίνεται. Εάν γίνουμε ανειλικρινείς τότε θα χάσουμε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών-πελατών και θα δυσκολευτούμε πολύ να διεκδικήσουμε τα προς το ζην.

Ο εγκληματίας ζει σε ένα διαφορετικό περιβάλλον. Η αντίληψή του για το πώς θα κερδίσει τα προς το ζην είναι να κλέψει την ιδιοκτησία ή τα χρήματα των άλλων με το ελάχιστο ρίσκο να τον πιάσουν. Όπως γνωρίζουμε η βασική αρχή ενός εγκληματία είναι να μην τον πιάσουν ποτέ. Και μέχρι να πιαστεί, δεν έχει καμία διαφορά ως προς την ελευθερία του, σε σχέση με έναν κοινό άνθρωπο και έναν πολιτικό. Μάλιστα, πιστεύει πως παραβιάζοντας την προσφορά των κοινών ανθρώπων (αγαθά-υπηρεσίες) για να διασφαλίσει τα δικά του προς το ζην, δεν διαπράττει κάτι ανήθικο ή ανέντιμο. Αντίθετα, ακολουθεί το δρόμο ενός «περίεργου εγωκεντρισμού» που σίγουρα είναι ποινικά κολάσιμος αλλά και ψυχικά στρεβλός.

Η πολιτική τάξη απολαμβάνει ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον. Ο βασικός στόχος των πολιτικών είναι να αποκτήσουν δύναμη έναντι των άλλων ανθρώπων, τόσο των κοινών (παραγωγών) όσο και των εγκληματιών. Τα μέσα ενός πολιτικού για να διεκδικήσει και να κερδίσει τα προς το ζην είναι η εκτέλεση ενός μονοπωλιακού εκφοβισμού έναντι όλων των άλλων. Όμως, όταν ένας εγκληματίας προσπαθήσει να εκφοβίσει έναν κοινό άνθρωπο (άρα βρίσκεται σε ανταγωνισμό με έναν πολιτικό) και το πολιτικό σύστημα τον «τσακώσει», τότε η πολιτική δύναμη θα ενεργοποιηθεί για να τον τιμωρήσει. Οι πολιτικοί όμως δεν μπορούν να τιμωρήσουν τα εγκλήματα. Και δεν μπορούν γιατί ενώ αποτελούν εκφοβισμό είναι ταυτόχρονα το βασικό όπλο μέσω του οποίου κερδίζουν τα προς το ζην.

Εμείς, οι κοινοί άνθρωποι (οι παραγωγοί) που μας κυβερνά η άρχουσα τάξη (πολιτικοί) θεωρούμε πως παρέχουν «υπηρεσίες» προς όφελός μας. Ωστόσο δεν πρόκειται για υπηρεσίες. Γιατί στις ελεύθερες κοινωνίες, δεν υπάρχουν «υπηρεσίες» που επιτρέπουν σε κάποιον άνθρωπο να εκφοβίζει και ταυτόχρονα να έχει τη δυνατότητα να ρυθμίζει και να ασκεί εκφοβισμό στους άλλους.

Ο κάθε παραγωγός, στον κόσμο των κοινών ανθρώπων, κρίνεται από την ειλικρίνεια που «πουλάει» στην αγορά. Αν το κάνει αποτελεσματικά θα είναι επιτυχημένος, εάν όχι τότε θα αποτύχει έχοντας υποστεί τις συνέπειες του ανταγωνισμού. Στον αντίποδα, η πολιτική τάξη, βρίσκεται εκτόςανταγωνισμού γιατί τον απαγορεύει η ίδια στον εαυτό της. Αντιθέτως τον χρησιμοποιεί, όχι με βάση τα αποτελέσματα που πέτυχε αλλά με βάση το ποσοστό έντασης εκφοβισμού που άσκησε πάνω στους κοινούς ανθρώπους-παραγωγούς αλλά και στους εγκληματίες (εκτός και αν τους περιέθαλψε ή συνεργάστηκε μαζί τους).

Τα μεγάλα «όπλα» ενός πολιτικού είναι να μπορεί να ελέγχει, να ρυθμίζει και να κυριαρχεί έναντι των κοινών ανθρώπων και εγκληματιών. Αυτό το γεγονός δημιουργεί ανθρώπους κομπλεξικούς με την «εξουσία». Άλλωστε, ο πολιτικός κόσμος πιστεύει (!) και διαλαλεί με σθένος πως ο νόμος είναι «υπεράνω» όλων. Γιατί το κάνει αυτό; Μα γιατί απλούστατα, θέλει να μας στείλει ένα εκφοβιστικό μήνυμα που μας λέει, πως, αυτοί που «φτιάχνουν» και εφαρμόζουν το νόμο είναι υπεράνω των υπολοίπων γιατί κατέχουν την «εξουσία». Εάν υπάρχει αμφιβολία για αυτό, σκεφθείτε πόσοι πολιτικοί έχουν τιμωρηθεί από το νόμο που οι ίδιοι έχουν κόψει και ράψει στα μέτρα τους.

Ωστόσο, εμείς οι κοινοί άνθρωποι, τα αποδεχόμαστε όλα αυτά γιατί δεν είμαστε άμεσα εξαρτημένοι από το παιχνίδι της δύναμης ως προϋπόθεση διεκδίκησης για τα προς το ζην. Οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουμε ότι οι οικονομικά ελεγχόμενοι από το κράτος οργανισμοί και υπηρεσίες (ΟΣΕ, ΕΛΠΕ, δημόσια διοίκηση και τοπική αυτοδιοίκηση γενικότερα) πρέπει να λειτουργούναποτελεσματικά χωρίς απώλειες. Αλλά η αποτελεσματικότητα για τον κόσμο των πολιτικών δεν είναι τα κέρδη ή οι απώλειες αλλά οι ψήφοι.

Ο πολιτικός κόσμος έχει τις δικές του στιβαρές «αρχές» βάσει των οποίων πρέπει να βοηθήσουν τους τωρινούς πολιτικούς της κυβέρνησης να παραμείνουν στην εξουσία και τους τωρινούς εκτός κυβέρνησης να βρεθούν εντός αυτής. Παράλληλα, ο κοινός άνθρωπος επιθυμεί να ζει με ειλικρίνεια και γνωρίζει καλά ότι αν ξοδέψει περισσότερα από όσα κερδίζει, σύντομα θα χρεοκοπήσει. Παρόλα αυτά, οι άρχουσα τάξη μπορεί να λάβει απόφαση να τυπώσει χρήμα, οπότε δεν θα χρεοκοπήσει ενώ άλλοι δανείζονται ασύστολα. Και στις δυο περιπτώσεις λειτουργούν ανέντιμα και ξοδεύουν περισσότερα από όσα έχουν με αποτέλεσμα την καταγραφή δημοσιονομικού ελλείμματος (τελευταία, εμείς οι κοινοί άνθρωποι, ακούμε πολλά και βιώνουμε περισσότερα στο όνομα αυτού του ελλείμματος).

Έτσι, ο ψηφοφόρος πιστεύει πως ψηφίζει για μια κυβέρνηση που θα τον βοηθήσει να προοδεύσει και από την άλλη πλευρά ο πολιτικός γνωρίζει καλά πως οι πολιτικές του δεν θα φέρουν πρόοδο. Το μόνο που τον απασχολεί είναι η αρπαγή της ψήφου με κάθε τρόπο και μέσο.

Η στάση του πολιτικού απέναντι στο νόμο, που αυτός δημιουργεί και έχει τη δύναμη να τροποποιεί όποτε και όπως θέλει είναι η εξής: στα χέρια του κρατάει ένα ισχυρό εργαλείο με το οποίο μπορεί να δελεάζει τους ψηφοφόρους για να παραμείνει στην εξουσία, εκφοβίζοντάς τους. Το παράλογο στην περίπτωσή μας είναι πως το εργαλείο αυτό του το δίνουμε εμείς με την ψήφο μας. Γιατί όμως του το δίνουμε ξανά και ξανά;

Γιατί λειτουργούν με αυτό τον τρόπο οι πολιτικοί;
Ο Αμερικάνικος Ψυχιατρικός Σύλλογος, ο μεγαλύτερος παγκοσμίως στον τομέα του, εκδίδει το Διαγνωστικό Στατιστικό Εγχειρίδιο (DSM). Πρόκειται για την αποτύπωση όλων των διαγνωστικών κριτηρίων και κατηγοριών που αφορούν τις ψυχικές διαταραχές. Χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ αλλά και παγκοσμίως καθώς αποτελεί σημείο αναφοράς στον κλάδο του από ψυχιάτρους, ψυχολόγους, ερευνητές, φαρμακευτικές και ασφαλιστικές εταιρίες κλπ.

Στην κατηγορία «διαταραχές προσωπικότητας», υπάρχει μια διαταραχή που ονομάζεται«ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας». Τα κριτήρια που πρέπει να έχει κάποιος για να διαγνωσθεί με αυτή τη διαταραχή, με απλά λόγια, είναι τα ακόλουθα: μεγάλη ιδέα για την αξία μας ή για τον εαυτό μας, πάθος και όνειρα για ατελείωτη επιτυχία-δόξα-ομορφιά-δύναμη και διανοητική-πνευματική λάμψη, αστείρευτος πόθος για την προσέλκυση της προσοχής των άλλων με αντιστρόφως ανάλογη ανταποδοτικότητα, χαμηλό βαθμό συναισθηματικού κόσμου, εκμετάλλευση και χειραγώγηση έναντι των υπολοίπων, αναζήτηση χαρών που ποτέ δεν ανταποδίδουν, αίσθηση κατοχής ιδιαίτερων δικαιωμάτων, απαίτηση υπερβολικού θαυμασμού.

Ο άνθρωπος που πληροί αυτά τα κριτήρια αυτά, κατά κανόνα, παρουσιάζει στην καθημερινότητά του ορισμένες συμπεριφορικές εκφάνσεις όπως υπέρμετρη αλαζονεία, αυταρέσκεια, μεγαλομανία , μεγάλη ροπή στο ψέμα, ευφράδεια λόγου αλλά με σύνθετα-μπερδεμένα - αποχαυνωτικά και χωρίς ουσία ή στόχο νοήματα, έμμεσες και ποτέ άμεσες απαντήσεις, αξιοπρόσεκτη λεκτική ευελιξία, αστείρευτη ενέργεια και κινητικότητα, ανάληψη καταστάσεων με υψηλό ρίσκο χωρίς επίγνωση του μεγέθους της ευθύνης, αναζήτηση έντονων συγκινήσεων συμπεριλαμβανομένης της συναισθηματικής-σεξουαλικής ζωής.

Ναρκισσισμός είναι η υπερβολική αγάπη για τον εαυτό μας και προέρχεται από τον μυθικό νέο που ερωτεύτηκε σφόδρα το ίδιο του το είδωλο. Στην εποχή μας έχει γίνει μια λέξη της «μόδας» με πολλαπλά νοήματα όπως φιλαυτία (εγωισμός), ιδιοτέλεια ή ύβρις.

Ο ναρκισσισμός, άρχισε να εξετάζεται πιο επισταμένα από την ψυχιατρική τη δεκαετία του 1980 όταν και ο Αμερικάνικος Ψυχιατρικός Σύλλογος τον ενέταξε στις διαταραχές προσωπικότητας σημειώνοντας πως το ποσοστό του πληθυσμού που τον εμφανίζει είναι περίπου 1%. Λίγο αργότερα μια νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Psychiatry έδειξε ότι το ποσοστό ανέρχεται σε 6,2% του πληθυσμού. Σημειώνεται πως τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά εξελίσσονται σε ένα συνεχές φάσμα και πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν τάσεις χωρίς να έχουν απαραιτήτως διαγνωστεί.

Σύμφωνα με μια τελευταία μελέτη σε δείγμα 1000 ατόμων που παρουσιάστηκε στο Personality and Social Psychology Bulletin οι άνθρωποι που εμφανίζουν τέτοια χαρακτηριστικά ξεχωρίζουν ως ηγέτες αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποδίδουν καλύτερα από άτομα που δεν τα έχουν. Επίσης, σύμφωνα με τη μελέτη, έχουν τη δυναμική να εξελιχθούν σε ηγέτες που προκαλούν καταστρεπτικά αποτελέσματα.

Με λίγα λόγια οι ηγέτες τείνουν να είναι νάρκισσοι αλλά δεν είναι απαραίτητο να είσαι νάρκισσος για να είσαι ηγέτης. Στο βιβλίο του καθηγητή W.K. Cambell με τίτλο “When you love a man who love himself” (μετάφραση: Όταν αγαπάς έναν άνδρα που αγαπάει τον εαυτό του), μπορούμε να βρούμε πολλά δεδομένα γύρω από το ναρκισσισμό και τη συναισθηματική ζωή των ανθρώπων που πάσχουν από αυτή τη διαταραχή.

Σύμφωνα με τα ευρήματα οι άνθρωποι αυτοί τείνουν να «παίζουν» πολλά παιχνίδια στις σχέσεις τους, είναι επιρρεπείς στην απιστία και επιθυμούν αναγνώριση παρά συναισθηματική φροντίδα από το σύντροφό τους. Επίσης, καταγράφεται ότι είναι αρκετά καλοί στο να εκκινήσουν μια σχέση αλλά αμέσως μετά θα ψάξουν την ευκαιρία να ενισχύσουν και να προβάλλουν το εγώ τους. Και όσο βρίσκονται μέσα σε μια σχέση θα κοιτάζουν πάντοτε να βρουν μια καλύτερη.

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τους πολιτικούς; Στο βιβλίο του ο καθηγητής W.K. Cambell,σημειώνει πως δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το ποσοστό των πολιτικών που πάσχουν από ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας γιατί η έρευνα δεν είναι ιδιαίτερα προσανατολισμένη σε αυτούς. Υπάρχουν όμως, δυο μεγάλες μελέτες που εκδόθηκαν πριν από μια δεκαπενταετία, περίπου.

Σύμφωνα με την πρώτη, που δημοσιεύθηκε το 1998 στο επιστημονικό περιοδικό Current Psychology, οι πολιτικοί πέτυχαν τα υψηλότερα ποσοστά στα κριτήρια του ναρκισσισμού καθώς επίσης και σε κριτήρια ηγεσίας και εξουσίας.
Στην δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 1997 στο επιστημονικό περιοδικό Leadership Quarterly και αφορούσε 39 Προέδρους των ΗΠΑ βρέθηκε πως η ναρκισσιστική συμπεριφορά είναι ένα χαρακτηριστικό με το οποίο μπορείς να βρεις έναν χαρισματικό ηγέτη.

Επιπλέον, όπως καταγράφεται, οι άνθρωποι που εκλέγονται και είναι χαρισματικοί και γοητευτικοί, έχουν την τάση να είναι άπιστοι και ανέντιμοι γιατί έχουν την αίσθηση πως αυτό είναι ένα δικαίωμα (η εκλογή) που τους ανήκει επειδή είναι εξυπνότεροι από τους υπόλοιπους ανθρώπους και για αυτό το λόγο δεν πρόκειται να τιμωρηθούν ποτέ. Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι έχουμε κάποιο είδους όρια στη συμπεριφορά μας οι πάσχοντες από ναρκισσιστική διαταραχή δεν έχουν αυτά τα όρια. Καταλήγουν να προκαλούν πόνο στους γύρω τους και σε μακροπρόθεσμη βάση θα βλάψουν τον εαυτό τους.

Επίσης, δεν θα παραδεχτούν ποτέ πως πάσχουν από αυτή τη διαταραχή γεγονός που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του νάρκισσου. Τόσο οι ψυχολόγοι όσο και οι κοινωνιολόγοι συμφωνούν πως οι πολιτικοί είναι άνθρωποι άλλης «ράτσας» γιατί πιστεύουν πως είναι ανίκητοι και άτρωτοι ενώ έχουν την τάση να αναλαμβάνουν υψηλά ρίσκα.

Πόσοι από εμάς τους κοινούς ανθρώπους θα είχαν την επιθυμία, πόσο μάλλον την ικανότητα, να προβάλλουμε τον εαυτό μας αδιάκοπα; Μόνο αν κάποιος είναι πολιτικός μπορεί να το κάνει γιατί εσωτερικά έχει μια αστείρευτη αγάπη προς τον εαυτό του και ταυτόχρονα μια βαθιά ανάγκη για επιβεβαίωση. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των πολιτικών είναι η υπέρμετρη φιλοδοξία γεγονός που τους κάνει να ρέπουν προς την ανεντιμότητα η οποία είναι υποπροϊόν του ναρκισσισμού.

Ωστόσο, όλα όσα σχετίζονται με το ναρκισσισμό δεν αρνητικά: ο υψηλός βαθμός αυτο-πεποίθησης, οι ηγετικές ικανότητες και η δυναμικότητα είναι σημαντικά χαρακτηριστικά που μπορούν να αξιοποιηθούν για το κοινό καλό από έναν πολιτικό-νάρκισσο. Το ερώτημα είναι εάν η διαταραχή αυτή του επιτρέπει να βλέπει το κοινό...

Ερώτηση κρίσεως
Κλείνω με μια ερώτηση κρίσεως: μπορείτε να σκεφθείτε αν κάποια από τα προαναφερόμενα (αν ναι, πόσα και ποια από αυτά) αποτελούν συμπεριφορικά χαρακτηριστικά πολιτικών που γνωρίζετε είτε προσωπικά ή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης; Αν το σκεφθείτε καλά είμαι πεπεισμένος πως θα καταλάβετε, ξεκάθαρα πλέον, γιατί κάποιους από αυτούς, τους ψηφίζουμε ξανά και ξανά...

Πηγή : Notospress.gr